Prawosławny monaster Św. Cyryla i Metodego

http://www.monasterujkowice.pl/books.php?b=17&c=4
Monaster w Ujkowicach » Wydawnictwa » Prawosławny kult Maryi, Bożej Rodzicielki
okładka książki

Język: polski
Format: A5

IV. Herezja Nestoriusza i trzeci sobór powszechny

Kiedy juz wszyscy, którzy ośmielili się przemawiać przeciwko świętości i czystości Przeczystej Dziewicy Maryi zostali zmuszeni do milczenia, uczyniono próbę podważenia Jej kultu jako Bożej Matki. W V wieku Arcybiskup Konstantynopola Nestoriusz zaczął głosić, że Maryja zrodziła tylko człowieka Jezusa, w którym Bóstwo uczyniło sobie mieszkanie i przebywało w Nim jak w świątyni. Na początek zezwolił na to swojemu kapłanowi Anastazemu, a potem sam otwarcie zaczął nauczać w cerkwi, że nie wolno nazywać Maryi „Theotokos”, ponieważ Ona nie zrodziła Boga-Człowieka. Uważał za poniżające dla siebie oddawać cześć dziecku leżącemu w powijakach w żłobie.

Takie homilie wywołały powszechne zamieszanie i zaniepokojenie o czystość wiary, na początku w Konstantynopolu, a potem wszędzie, gdzie dotarły pogłoski o tym nowym nauczaniu. Święty Proklus, uczeń świętego Jana Chryzostoma, wtedy Biskup Cyzikus a potem Arcybiskup Konstantynopola, wygłosił w obecności Nestoriusza homilię, w której wyznawał swoją wiarę, że Syn Boży zrodził się w ciele z Dziewicy, która prawdziwie jest Bogurodzicą (Theotokos)dlatego, że już w łonie Przeczystej Dziewicy, w momencie poczęcia, Bóstwo było złączone z Dzieciątkiem poczętym za sprawą Ducha Świętego; i to Dziecko, mimo że zrodzone zostało z Dziewicy Maryi wyłącznie w Jego ludzkiej naturze, jednak zrodzony został prawdziwy Bóg i prawdziwy Człowiek.

Nestoriusz uparcie trzymał się swojej nauki mówiąc, że trzeba rozróżniać między Jezusem a Synem Bożym, że Maryja nie może być nazywana Matką Boga (Theotokos) ale Matką Chrystusa (Christotokos), ponieważ Jezus zrodzony z Maryi był tylko Chrystusem (to znaczy Mesjaszem, Pomazańcem), podobnie do namaszczonych w dawnych czasach proroków i królów, wyprzedzając ich tylko w pełności zjednoczenia z Bogiem. Nauczanie Nestoriusza w ten sposób zaprzeczyło całej Bożej ekonomii, ponieważ według niego z Maryi zrodził się tylko człowiek, w takim razie to nie Bóg cierpiał za nas na krzyżu ale człowiek.

Święty Cyryl Arcybiskup Aleksandrii dowiedziawszy się o błędach Nestoriusza i o cerkiewnych niepokojach spowodowanych jego nauką w Konstantynopolu, napisał do Nestoriusza list, w którym próbował nakłonić go do zachowania nauki, którą Cerkiew wyznawała od samego początku, i by nie wprowadzał do niej żadnych nowości. Dodatkowo święty Cyryl napisał drugi list do duchowieństwa i ludu miasta Konstantynopola, aby stali mocno w wierze prawosławnej i nie obawiali się prześladowań Nestoriusza przeciwko tym, którzy nie będą się z nim zgadzać. Święty Cyryl napisał także list do Rzymu, informując o wszystkim świętego papieża Celestyna, który wtedy razem ze swoimi wiernymi mocno trwał w wierze prawosławnej.

Ze swojej strony święty Celestyn napisał do Nestoriusza i wezwał go do głoszenia wiary prawosławnej, a nie swojej własnej. Jednak Nestoriusz pozostał głuchy na wszystkie perswazje i odpowiedział, że to, co głosi jest wiarą prawosławną, a jego przeciwnicy są heretykami. Święty Cyryl znowu napisał do Nestoriusza i ułożył 12 anatem, to znaczy przedstawił w dwunastu punktach główne różnice pomiędzy nauczaniem prawosławnym i nauką głoszoną przez Nestoriusza, ogłaszając ekskomunikę na każdego w Cerkwi, kto odrzuciłby nawet jeden z ułożonych przez niego punktów.

Nestoriusz odrzucił tekst ułożony przez świętego Cyryla w całości i napisał własny wykład swojej nauki, ułożony podobnie w 12 punktach, rzucając anatemy (to znaczy wyłączenie z Cerkwi) na wszystkich, którzy tego nie przyjmą. Zagrożenie dla czystości wiary narastało przez cały czas. Święty Cyryl napisał list do panującego wtedy Teodozjusza Młodszego, do jego żony Eudoksji oraz siostry cesarza Pulcherii, błagając ich wszystkich o rozważenie palących spraw cerkiewnych i powstrzymanie szerzącej się herezji.

Zdecydowano zwołać Sobór Powszechny, na którym hierarchowie zebrani ze wszystkich krańców ziemi powinni zdecydować, czy nauka głoszona przez Nestoriusza jest ortodoksyjna. Na miejsce Soboru, który miał być trzecim Soborem Powszechnym, wybrano miasto Efez, w którym Przeczysta Bogurodzica mieszkała przez pewien czas razem z Apostołem Janem Teologiem. Święty Cyryl zebrał swoich egipskich biskupów i razem popłynęli do Efezu. Z Antiochii przybył drogą lądową Arcybiskup Jan razem z biskupami Wschodu. Biskup Rzymu, święty Celestyn, nie mógł się stawić osobiście i prosił świętego Cyryla aby bronił wiary prawosławnej, ale dodatkowo posłał od siebie dwóch biskupów i kapłana Rzymskiej Cerkwi Filipa, którego dokładnie poinstruował co ma mówić. Do Efezu przybył również Nestoriusz i biskupi rejonu Konstantynopola oraz biskupi Palestyny, Azji Mniejszej i Cypru.

Pod przewodnictwem Biskupa Aleksandrii Cyryla i Biskupa Efezu Memnona 22 czerwca 431 roku w Efeskiej Cerkwi Maryi Dziewicy zebrali się wszyscy biskupi i zajęli swoje miejsca. Wśród nich umieszczono świętą Ewangelię jako widzialny znak niewidzialnego kierowania pracami Soboru przez samego Jezusa Chrystusa. Na początku odczytano Symbol Wiary ułożony podczas pierwszego i drugiego Soboru Powszechnego, potem odczytano odezwę cesarską, którą przywieźli reprezentanci Cesarzy Teodozjusza i Walentyniana, władców wschodniej i zachodniej części Imperium.

Gdy zapoznano się z cesarską odezwą zaczęto czytać dokumenty, odczytano listy Cyryla i Celestyna do Nestoriusza jak również odpowiedzi Nestoriusza. Sobór ustami uczestników uznał naukę Nestoriusza za bezbożną i potępił ją oraz pozbawił Nestoriusza katedry oraz biskupstwa. Dekret soborowy zawierający te stwierdzenia został podpisany przez około 160 uczestników, a ponieważ wielu z nich reprezentowało jeszcze innych biskupów, którzy nie mogli być obecni osobiście na Soborze, dekret soborowy był decyzją ponad 200 biskupów z różnych miejscowości rozsianych po całej ówczesnej Cerkwi. Wszyscy oni zapewnili, że wyznają tę samą wiarę, która od wieków była przechowywana w ich biskupstwach.

W ten sposób dekrety soborowe stały się głosem całej katolickiej Cerkwi, która jasno wyraziła swoją wiarę, że Chrystus zrodzony z Maryi jest prawdziwym Bogiem, który stał się człowiekiem; wobec tego Maryja rodząca doskonałego Człowieka, który równocześnie był doskonałym Bogiem, słusznie powinna być czczona jako Bogurodzica (Theotokos).

Pod koniec posiedzenia biskupów treść dekretu soborowego została przekazana oczekującym wiernym. Gdy okazało się, że cześć Przeczystej Dziewicy została obroniona, cały Efez uradował się, gdyż była Ona wyjątkowo uwielbiana w tym mieście, którego była mieszkanką jeszcze za swojego ziemskiego życia oraz patronką po przejściu do życia wiecznego. Pełna zachwytu ludność pozdrawiała biskupów, kiedy po posiedzeniu wracali na miejsca swojego odpoczynku. Towarzyszyli im z zapalonymi pochodniami i palili kadzidła na ulicach. Wszędzie słychać było można radosne pozdrowienia i wysławianie Zawsze Dziewicy, oraz podziękowania dla Ojców Soboru za obronę Jej czci przed herezją. Dekret Soboru został wywieszony w wielu miejscach na murach Efezu.

Sobór miał pięć posiedzeń, 10, 11 i 22 czerwca, 16 i 17 lipca oraz 31 sierpnia. Podczas tych sesji ułożono sześć kanonów zawierających zarządzenia prawne skierowane przeciwko tym, którzy ośmieliliby się głosić naukę Nestoriusza i zmienić postanowienia Soboru Efeskiego.

Z powodu skarg biskupów Cypru na roszczenia Biskupa Antiochii Sobór zdecydował, że Cerkiew Cypru powinna zachować swoją niezależność w zarządzaniu, która została nadana wyspie jeszcze przez Apostołów oraz w ogólności żaden biskup nie powinien podporządkowywać sobie terenów, które wcześniej były niezależne od niego, „żeby pod pretekstem szerzenia wiary nie wkradła się pycha władzy ziemskiej i żeby nie utracić, nie niweczyć krok po kroku wolności, którą nasz Władca Jezus Chrystus, Wybawiciel wszystkich ludzi darował nam przez Swoją Krew”.

Sobór również potwierdził potępienie herezji Pelagiusza, który nauczał, że człowiek może być zbawiony dzięki własnym wysiłkom, bez potrzeby otrzymania Bożej łaski. Uregulował też pewne sprawy dotyczące zarządzania Cerkwią i wystosował pisma do biskupów, którzy nie brali udziału w Soborze, zawiadamiając ich o dekretach i wzywając do obrony wiary prawosławnej i zapewnienia pokoju w Cerkwi. Równocześnie Sobór uroczyście przyznał, że nauczanie Cerkwi katolickiej jest w sposób pełny i jasny wyrażone w nicejsko-konstantynopolitańskim Symbolu Wiary, dlatego nie ułożono nowego symbolu i zabroniono w przyszłości „wyznawać inną wiarę”, to znaczy układać inne symbole wiary albo wprowadzać zmiany w Symbolu zatwierdzonym na drugim Soborze Powszechnym.

Ten ostatni dekret został kilka wieków później złamany przez chrześcijan zachodnich, kiedy to, na początku w kilku miejscach, to tu to tam, a potem w całym Rzymskim Kościele włączono do Symbolu Wiary dodatek, że Duch Święty pochodzi także od Syna, który to dodatek został zatwierdzony przez papieży w XI wieku, mimo że do tej pory ich poprzednicy, począwszy od świętego Celestyna, twardo trzymali się orzeczenia Soboru w Efezie, który był trzecim Soborem Powszechnym.

W ten sposób pokój zakłócony przez Nestoriusza znowu zagościł w Cerkwi. Prawdziwa Wiara została obroniona a fałszywe nauczanie osądzone i odrzucone.

Sobór w Efezie słusznie czczony jest jako powszechny, tak samo jak poprzedzające go sobory w Nicei i Konstantynopolu. Byli na nim obecni reprezentanci całej Cerkwi. Jego decyzje zostały przyjęte przez całą Cerkiew „od jednego krańca świata do drugiego”. Wyznano na nim nauczanie przechowane od czasów apostolskich. Sobór nie wytworzył nowego nauczania, ale obronił niezmienną prawdę, którą niektórzy chcieli zastąpić swoimi wymysłami. W sposób precyzyjny wyznawał Bóstwo Chrystusa zrodzonego z Dziewicy. Wiara Cerkwi i jej orzeczenia na ten temat zostały jasno wyrażone, tak że już nikt więcej nie mógł wprowadzać do Cerkwi swoich własnych wymysłów. W przyszłości mogły powstawać inne spory i pytania wymagające decyzji całej Cerkwi , ale już nie pytanie czy Jezus Chrystus był Bogiem.

Kolejne Sobory bazowały w swoich postanowieniach na dekretach Soborów, które je poprzedzały. Nie wprowadzano nowego Symbolu Wiary, ale dawano najwyżej nowe objaśnienia. Na trzecim Soborze Powszechnym określono jasno i stanowczo nauczanie Cerkwi dotyczące Matki Bożej. Wcześniejsi święci Ojcowie potępili tych, którzy zniesławiali nieskazitelne życie Dziewicy Maryi; a teraz mając na uwadze tych, którzy starali się pomniejszać Jej cześć zostało postanowione wobec wszystkich: „Jeśli ktoś nie wyznaje, że Emmanuel jest prawdziwym Bogiem i dlatego święta Dziewica jest Bogurodzicą, zrodziła bowiem cieleśnie Słowo będące z Boga, które stało się ciałem – niech będzie wyklęty” (Pierwsza anatema świętego Cyryla z Aleksandrii).

© Monaster Św. Cyryla i Metodego w Ujkowicach - monasterujkowice.pl - Wszystkie prawa zastrzeżone.